Het nut van spel

Door: Willemien Schollaart - augustus 2020

Afgelopen zomer stond ik met mijn gezin op een camping ergens op de Veluwe. Zo’n prachtige natuurcamping met een zandbak in het midden en verder vooral het bos als één grote speelplaats. Mijn twee zonen van acht en vier jaar keken het de eerste dag eens een beetje aan en hielpen ons met het opzetten van de tent. Maar al snel waren ze verdwenen en vermaakten zich urenlang: ze lieten zich tot hun oren toe ingraven in het koude zand door kinderen die ze een half uur geleden voor het eerst hadden ontmoet, speelden tikkertje met allerlei ingewikkelde regels en klommen in de hoogste boom. Na een paar dagen erop uit te zijn getrokken, zeiden mijn man en ik tegen elkaar: ‘Waarom blijven we niet gewoon op de camping vandaag?’ En we keken van achter ons boek gelukzalig hoe onze kinderen de hele dag speelden.

Tijdens deze vakantie bezochten we een prachtige plek: de Spelerij/Uitvinderij. Voor ieder kind een paradijs van de bovenste plank, hoogbegaafd of niet. Deze plek, die door de kunstenaar Jos Spanbroek al opgericht werd in de jaren ’80, is een ongewone speeltuin en werkplaats waar je kunt verwonderen, kunt ontdekken en kunt oplossen. En dat alles zonder al te vaste kaders, door grenzen en vastigheden zoveel mogelijk te laten wegvallen. Zelfvertrouwen, zelfredzaamheid en vindingrijkheid staan hoog in het vaandel. Jos Spanbroek: ‘Als je een speelhuisje voor kinderen bouwt, zal het bij het spelen een huisje blijven. Geef je ze een doos, dan kan het van alles worden: een huisje maar ook een auto of een boot. Je moet dingen niet te veel willen invullen’.

In de Engelse taal is de nuance zo mooi gemaakt en zijn er twee woorden voor: ‘game’ staat voor spel dat door regels is ingekaderd. Denk aan een voetbalspel of door volwassenen georganiseerd zevenkamp. Het woord ‘play’ staat voor open en vrij spel. De psycholoog en auteur Peter Gray ziet spel als door kinderen zelf bedacht en gestuurd, zonder toezicht van volwassenen. In dit soort spel leren kinderen over het leven en doen ze enorm veel sociale vaardigheden op. Ze leren er controle te hebben over hun eigen leven (interne locus of control). Ze leren er om hun eigen problemen op te lossen, wat veel minder het geval is als er steeds volwassenen aan hun zijde zijn op wie zijn kunnen terugvallen. Ook leren zij er dat de wereld niet persé een angstige plek is, maar een plaats waar veel plezier te beleven valt. Een uitstekend middel tegen depressies en angststoornissen! En zeker niet onbelangrijk: kinderen leren er om rekening te houden met anderen, ze ontwikkelen er empathie.

In de afgelopen 50 jaar is er in de samenleving veel minder ruimte gekomen voor dit soort spel. Hoe komt dat? Allereerst is daar de toename van de aandacht voor het schoolse leren en de schoolse kijk op ontwikkeling van kinderen, gebaseerd op de aanname dat kinderen alleen leren van volwassenen en dat het verspilde tijd is als zij samen spelen zonder volwassenen. Ten tweede is daar de toename van angst dat er overal gevaar op de loer ligt en dat we onze kinderen iedere minuut van de dag in de gaten moeten houden om te voorkomen dat hen iets overkomt. Helaas is de hoeveelheid stoornissen, zoals angststoornissen, ADHD en depressie in de afgelopen 50 jaar ook onder kinderen enorm toegenomen. Een zorgwekkende beweging.

De vakantie zette mij aan tot meer ruimte voor vrij spel bij mijn kinderen: laat hen het huis maar verbouwen, tenten maken met de tafelkleden en hond en baasje spelen, blaffend het huis door rennen en vervolgens de buurt in om zich vervolgens met twee stokken anderhalf uur te vermaken. En het inspireerde mij om zelf weer meer te spelen: creatief te zijn en op ontdekking te gaan. Te dansen en gekke vragen te bedenken en in mijn werk lekker te durven experimenteren samen met mijn team. Op avontuur te gaan. Of, zoals Jos Spanboek het zelf mooi zegt: ‘Iets kan alleen mislukken als je tevoren vastlegt wat het eindresultaat moet zijn. Als je werkelijk beseft wat het betekent ‘op avontuur te gaan’, mislukken dingen niet, want dan ben je gericht op het proces, de activiteit. Het product vormt zich dan naar de keuzes onderweg en de ontwikkeling die je doormaakt’.

Veel speelplezier toegewenst!

Meer lezen/kijken over het nut van spel of zelf spelen?