Somatische klachten

Hoe onderscheid ik somatische klachten van echte lichamelijke klachten? Somatische klachten zijn klachten van lichamelijke aard, zoals hoofdpijn, buikpijn, eczeem of moeheid, waarbij er geen duidelijke medische oorzaak kan worden aangewezen. In de meeste gevallen zijn somatische klachten dan ook psychisch te duiden: ze worden veroorzaakt doordat het kind niet goed in zijn vel zit. Als een kind langdurig onder spanning of stress functioneert, zich niet begrepen voelt of zich te veel zorgen maakt, gaat het lichaam signalen afgeven. Het lichaam zegt als het ware: ‘Er is iets aan de hand! Het gaat niet goed met mij! Doe er wat aan!’ Ouders van hoogbegaafde kinderen rapporteren bij ons in de praktijk met name bij meisjes extreme vermoeidheid. Deze klacht staat op nummer 1. Slimme meisjes zijn ongekende aanpassers. Ze willen graag door iedereen aardig gevonden worden: door de leerkracht, door de kinderen in de klas, door de ouders, de zwemleraar en de turnjuf. Daarom gedragen ze zich soms de hele dag als een kameleon, wat enorm veel energie kost. Vandaar deze moeheid.

Hoofd- en buikpijn
Op nummer 2 en 3 van de lijst somatische klachten die we vaak van ouders met een slim kind horen, staan hoofd- en buikpijn. Dit zijn over het algemeen vage klachten, die opduiken als een kind een spannende situatie in het vooruitzicht heeft, maar ook als het bijvoorbeeld na het weekend weer tijd is om naar school te gaan. Opvallend genoeg merken de ouders vaak dat de somatische klachten in het weekend of in de vakanties als sneeuw voor de zon verdwijnen. Het kind kan op adem komen. Een andere oorzaak van de somatische klachten kan ook de sensitiviteit zijn. Als een kind te veel prikkels binnenkrijgt, wordt het overbelast en krijgt het lichamelijke klachten, zoals eczeem of hoofdpijn. Sommige hoogbegaafde kinderen zijn bijvoorbeeld extreem gevoelig op geluid en na een dagje les in een onrustige klas, een drukke peuterspeelzaal of een rumoerig verjaardagsfeestje zijn ze compleet ‘op’.

Wanneer is het psychisch?
Hoe kun je achterhalen of je slimme peuter/kleuter last heeft van spanning en hierdoor somatische klachten krijgt of dat er een lichamelijk probleem speelt? Of de derde optie: dat hij geen spelletje met je speelt, door te doen alsof hij iets mankeert, terwijl hij misschien gewoon geen zin heeft in dat schoolreisje of ‘schoolziek’ is. Hierbij een aantal richtlijnen:

  • Echte spanningsbuikpijn zit vaak rond de navel. Hoe verder de pijn van de navel af zit, hoe groter de kans dat er ook echt een lichamelijke reden voor is.
  • Als je twijfelt, ga dan langs de huisarts en laat basiszaken checken, zoals bloedcontrole, hartslag enz. Als daar niets uitkomt, is het zinvol om aan somatische klachten te denken.
  • En last but not least: Neem je intuïtie als ouder serieus! Je hebt een bijzondere band met je kind en vaak kun je goed aanvoelen wat het probleem bij je kind is. Zelf vond ik het altijd heel bijzonder hoe ik als moeder midden in de nacht - in diepe slaap verzonken - wakker werd van de geluidjes die mijn baby van drie maanden maakte, omdat hij honger kreeg. Ik stond naast zijn bedje, nog voor hij ging huilen. Zo diep is de band tussen moeder en kind. Maar die van vader en kind mag er ook zijn! Als er gevaar dreigt, is hij er als de kippen bij om zijn kind te redden. Vertrouw erop dat je als ouder goed weet wanneer er iets met je kind loos is en doe er iets mee.

De oorzaak achterhalen
Als er sprake is van somatische klachten is het van groot belang dat de oorzaak hiervan boven water komt. Kinderen kunnen letterlijk ziek worden van school. Als het kind iedere keer op zondagavond buikpijn krijgt of iedere morgen met hoofdpijn opstaat, is de kans groot dat het te maken heeft met school. Het is van belang om dan je zorgen met de leerkracht te delen en te achterhalen hoe je kind het op school ervaart. Een psychologisch onderzoek kan inzicht bieden. Het kind geeft door middel van somatische klachten vaak onbewust aan dat het niet goed met hem of haar gaat. Zeker jonge kinderen kunnen dit met woorden niet altijd goed aangeven. Het lichaam vertelt het dan als het ware. Ouders doen er goed aan deze klachten serieus te nemen. Door de oorzaak weg te nemen (bv. verveling of niet begrepen voelen op school) of het kind beter te leren met sensitiviteit om te gaan door zijn grenzen eerder aan te geven, kan een kind zich lichamelijk weer stukken beter gaan voelen. Bij menig kind dat wij in onze praktijk hebben begeleid, verdwenen na soms relatief eenvoudige aanpassingen, de somatische klachten als sneeuw voor de zon.

Een ferme maar empathische aanpak
Als duidelijk is geworden waarom het kind somatische klachten heeft, kan het goed zijn dit aan het kind uit te leggen, zodat het voor het kind ook duidelijk is waar de pijn of de vermoeidheid vandaan komt. Help het kind in contact te blijven met zijn lijf en zijn eigen grenzen aan te geven. Als een kind geen zin heeft in school, kan het in sommige gevallen goed zijn om het kind een dagje thuis te houden. Over het algemeen pleiten we echter voor een ferme maar empathische aanpak, waarbij over het algemeen geen uitzonderingen worden gemaakt wat betreft schoolgang/peuterspeelzaal: het kind gaat in principe naar school/peuterspeelzaal, maar de oorzaak van de problemen wordt wel aangepakt. Het is aan te raden dit met het kind te bespreken: ‘We begrijpen dat het nu niet goed gaat op school en dat je het absoluut niet fijn vindt om er vandaag heen te gaan. Maar je weet dat we met de juf samen een oplossing proberen te zoeken hiervoor. We doen ons best en horen graag wat jij ervan vindt.’ Stimuleer je kind ondertussen om woorden te geven aan zijn gevoel van ombehagen. Als je kind dit moeilijk vindt, kun je hem ook laten tekenen hoe hij zich op dat moment voelt en aan de hand van de tekening in gesprek gaan.

>> Wat te doen bij zindelijkheidsproblemen?