Als coach bij Dotado ben je gespecialiseerd in de begeleiding van hoogbegaafde volwassen. Hoe tref jij het thema ‘trauma’ in je werk met deze doelgroep?
Door ons specialisme komen mensen binnen op het thema ‘hoogbegaafdheid’, bijvoorbeeld door een diagnose, signalen vanuit de omgeving of herkenning in literatuur. Daarbij is de een zich meer bewust van zijn eigen geschiedenis en trauma dan de ander. Trauma klinkt groot, maar het leven is een verzameling ervaringen waarvan een aantal hinderlijk blijft hangen in het systeem en – vaak onbewust- veel van ons gedrag en welzijn beïnvloedt.
Wat is trauma volgens jou?
Trauma ontstaat als je iets meemaakt dat jou in je basisveiligheid raakt wat je vervolgens niet hebt kunnen verwerken. Dat legt verbindingen in het limbisch systeem dat betrokken is bij emotie, herinnering, motivatie en hechting. Daardoor kan je in bepaalde situaties heftiger reageren dan je eigenlijk wilt. Het is een reactie die je lijfelijk kan voelen: de stress respons fight, flight, freeze of fawn. Het voelt alsof het je overkomt. En dat is ook zo: die reflex overstemt je prefrontale cortex waarmee je reguleert, beheerst en organiseert. Bij een situatie die je limbisch systeem automatisch -dus onbewust- herkent als onveilig reageert je overlevingssysteem, in de volksmond vaak het reptielenbrein genoemd. Je voelt je ‘hagedisje’ in de aanval gaan of wegduiken; een helder beeld als je in coaching bezig bent met observeren van je eigen gedrag.
Denk jij bij hoogbegaafden dan ook aan langdurig in een omgeving zijn, bijvoorbeeld een school, waar je niet past?
Jazeker, een gebrek aan ‘erbij horen’ of groepsveiligheid. Misschien wel het mikpunt zijn van pesterijen of niet goed begrepen door de juf die leiding en bescherming vertegenwoordigt. Maar ook vragen willen stellen of ideeën hebben en daar geen ruimte voor krijgen. Dan kan je het contact met je eigen ontwikkelingsdrang en potentieel verliezen en in de war raken. Je krijgt de indruk ‘Ik ben niet oké’. Of je voelt iets, maar dat wordt niet gevalideerd door de omgeving. Dat is ook trauma, omdat je systeem dit ervaart als onveilig.
Je werkt al jarenlang met deze doelgroep. Wat heb je ontdekt over de relatie tussen hoogbegaafdheid en trauma?
Veel voorkomend onderwerp van gesprek met onze cliënten en waar steeds meer over gepubliceerd wordt, is dat de neuroaanleg van hoogbegaafden maakt dat zij bijzonder veel prikkels waarnemen -ook microsignalen en patronen die anderen ontgaan- en intens verwerken, waardoor ze perceptiever zijn voor omgevingsfactoren. Dit maakt sensitiever en kwetsbaarder voor trauma. We hebben het dan met name ook over langdurig trauma of druppeltrauma. Een groot verdriet van moeder waar niet over gesproken wordt maar dat wel zo voelbaar is, langdurige spanning tussen ouders, een familielid met mentale problemen of een onrustige groepsdynamiek in de klas bijvoorbeeld.
Zie je een verband tussen hoogbegaafdheid en overlevingsmechanisme/coping?
Ik denk sowieso dat de impact groter is, want een hoogbegaafde voelt meer, neemt meer en intenser waar. Zowel het sensorisch als motorisch systeem is actiever en meer verbonden; er spelen meer neurogebieden samen. Er komt meer input en er is meer behoefte aan output. En op wat erin komt en eruit gaat vindt vervorming plaats als daar geen ruimte voor is. Of als dat in andere banen wordt geleid: ‘Zit eens stil, hou eens op, doe niet zo moeilijk!’. Veel hoogbegaafden gaan zich al snel aanpassen als coping mechanisme. Ze hebben daartoe meer noodzaak en opties, want een hoogbegaafde kan meer aanvoelen, bedenken en analyseren. De capaciteit tot patroonherkenning is groot en vindt in eerste instantie onbewust plaats. ‘Als ik hard huil, komt mama’ of: ‘Als ik hard huil, wordt mama boos’. Later leren ze daar geformuleerde gedachten over te creëren. Een hoogbegaafd brein is eerder in staat tot patroonherkenning en zich daarop aanpassen. Adaptie is een intelligentiekenmerk: ‘survival of the fittest’.
En dan kom jij deze kinderen als volwassene tegen in je praktijk. Wat laten zij zien aan trauma gerelateerd gedrag?
Aanpassing staat met stip op nummer 1. Dus het niet uiten van de volledige eigenheid en niet bevredigen van de eigen behoeften. En identificatie met de adaptie in plaats van met de eigen essentie.
We worden allemaal gevormd en een hoogbegaafde heeft met name heel veel behoefte aan autonomie. Heeft dat extra veel gevolgen als die autonomie niet tot zijn recht komt?
Ja, ieder mens heeft autonomie nodig, net als erbij horen en een gevoel van competentie. En laten die behoeften nou als nog essentiëler ervaren worden door hoogbegaafden als gevolg van hun intensiteit. Plus -en niet in de laatste plaats- de maatschappij is ingericht op neuronormaal, niet op mensen die zo in elkaar steken. Dus het voldoen aan die behoeften en de ruimte daarvoor is per definitie beperkter.
Nu tref jij als coach meestal mensen met klachten. Ze lopen vast op hun werk in een burn-out of bore-out, krijgen lichamelijke klachten. Wat is daarin nodig om dat trauma te gaan integreren?
Het lijf weer leren voelen. Want er is heel vaak dissociatie of interpretatie. Of een analyse die de ervaring teniet doet. Zo’n cliënt zegt dan: ‘Ja, ik weet wel dat als ik ergens binnenstap mijn hart tekeer gaat. Dat komt omdat ik vroeger enz. enz.” Hele verhalen. Om niet te blijven bij wat er gebeurt en te gaan voelen. Om niet naar het gewonde deel, het trauma te gaan. Of allerlei therapeuten afsjouwen, heel hard werken en begrijpen, lezen en analyseren… in hun hoofd. Maar integreren gaat van kop tot kont; in je hoofd en lijf als één geheel. Niet alleen denken, maar ook ervaren. Door nieuwe ervaringen op te doen waarbij je je wel veilig voelt leert je limbisch systeem de traumarespons beetje bij beetje af. Het trauma heelt.
En wat als er geen contact meer met het lijf is, is er dan eerst iets anders nodig?
De wens om je leven prettiger te kunnen leiden en een vertrouwensrelatie zijn een goede basis om die weg weer terug te vinden. Met je bewustzijn als instrument om te leren luisteren naar wat je lichaam je vertelt. Om je coping te herkennen en tot zelfsturing komen. Coaching gaat over helderheid en vrijheid daarin ontwikkelen. Aanvullend daarop ligt het therapeutische werkveld met somatische oefeningen, lichaamswerk, stemgebruik, contact en aanraking in een veilige begeleiding. Trauma los je namelijk niet op met denken maar met doen. Voelen, toelaten, ervaren, laten zijn. En je hoofd is een prima ingang om dit proces te initiëren, begeleiden en evalueren.
Hoe zie je daarin de functie van het contact met andere hoogbegaafden?
Dat is van wezenlijk belang voor herkenning en erkenning. Zien en gezien worden! Iemand moet zich veilig voelen om te werken aan moeilijke stukken en naar de pijn te gaan. De bedding van andere hoogbegaafden kan daarin veel betekenen. Als iemand nieuwe ervaringen op kan doen en hierdoor meer gaat openstaan, komen processen vanzelf op gang. Jezelf zijn en sociale interactie die wel ruimte geeft en veilig voelt ís al trauma heling.
Zie jij ook dat dat eigenschappen van hoogbegaafden kunnen helpen om het trauma te integreren en zo tot posttraumatische groei te komen?
Zeker, denk daarbij aan de aanleg tot zelfreflectie, het zien van patronen en leggen van verbanden. Daarnaast de natuurlijke neiging tot observeren, dus ook jezelf en je eigen gedrag. Je intensiteit geeft een enorme drive en je intellect kan complexe informatie snel verwerken. Hoogbegaafden hebben een diep innerlijk weten en veel capaciteit tot groei, een grote leerhonger en vermogen tot creatie. Het is een kwestie van het richten van je focus: waar wil je naartoe werken? In de praktijk zie ik vaak dat de snelheid, gevoeligheid en intensiteit waardoor iemand in bepaalde gedachten en gedragingen terecht is gekomen tegelijk de kwaliteiten zijn die het veranderings- en herstelproces bewerkstelligen. Door vanuit focus de snelheid en kracht waarmee je jezelf in de knoop dacht nu 180 graden te draaien richting de ontwarring.
Wat zou jouw boodschap zijn aan hoogbegaafden die worstelen met trauma gerelateerd gedrag?
Realiseer je dat je neurosysteem vertakt tot in je vingertoppen. Intelligentie zit niet alleen in je hoofd, het zit ook in je lijf. En naar de taal van je lichaam leren luisteren is je volledige intelligentie ontdekken en benutten. Met je bewustzijn kun je denken en voelen weer verbinden en pak je regie over je leven. Je herkent, erkent en bekent wie je werkelijk bent. Durf te ervaren, sensaties waar te nemen in je lijf en ruimte te geven aan emoties. Zodat je systeem ontlaadt en veiligheid hervindt en jij meer vrijheid krijgt.
Dotado biedt ruimte voor hoogbegaafden om laagje voor laagje te ontdekken wie ze ten diepste zijn. Van overleven naar leven, vanuit je hoofd naar je lijf. Voel je welkom bij een van onze groepstrainingen of vraag een eerste gesprek aan bij onze coach.
Hulp nodig?
Coaching
Dotado biedt (jong)volwassenen een veilige omgeving met veel begrip en kennis van wat het betekent om hoogbegaafd en/of hooggevoelig te zijn.
Walk your Talk
Een wandeling met gelijkgestemden waarin je gespiegeld wordt en je zingevingsvragen op tafel mogen komen.
Leef! Een persoonlijke ontwikkelingscursus
Een programma voor mensen die niet alleen kennis tot zich willen nemen, maar dit ook graag handen en voeten willen geven in hun dagelijks leven. Je hebt behoefte aan verbinding met anderen die de diepte in willen gaan. In acht bijeenkomsten werk je, in het gezelschap van andere (hoog)begaafden als spiegel, aan je persoonlijke leervraag.
Basisworkshop ‘Je lijf weet het!’
Tijdens deze workshop maak je kennis met je lichaam als informatiebron en basis van je mentale welzijn. Uit je hoofd, in de actie!