Hoogbegaafdheid

Somplex, Somplextra, Bolleboos, Rekentoppers, Varia, Kien.... U kent het vast wel: er zijn tal van verrijkingsmaterialen voor hoogbegaafde kinderen op de basisschool en door leerkrachten wordt er dankbaar gebruik van gemaakt. Prima, maar laten we niet doen alsof dit alle problemen oplost waar hoogbegaafde kinderen tegen aan lopen... Want dat geeft uiting van een behoorlijk eenzijdige kijk op het hoogbegaafde kind!

Renzulli en Mönks hebben in hun bekende model aangegeven dat hoogbegaafdheid alleen tot ontplooiing kan komen als de omgeving het kind voldoende stimuleert en motiveert. Deze omgeving bestaat uit de school, het gezin en en de peergroep (vrienden). Met name voor het jongere kind speelt het gezin de belangrijkste rol bij de ontwikkeling van het zelfbeeld.

Bij het ouder worden gaan school, buren en vrienden steeds meer invloed uitoefenen. Helaas wordt er in de begeleiding van het hoogbegaafde kind bewust of onbewust nogal eens gedacht dat stimulering en ondersteuning alleen op cognitief gebied moet plaastvinden.

 

Emotionele en sociale problematiek
Bij Dotado krijgen wij veel vaker een hulpvraag van ouders of leerkrachten op het gebied van emotionele en sociale problemen van het hoogbegaafde kind. Tijdens het hulptraject stuiten we bij deze kinderen opvallend vaak op een negatief zelfbeeld. Hieraan werken in samenwerking met ouders en school blijkt vaak veel effectiever te zijn dan het aanbieden van een moeilijk rekenboek of een extra project. Hoewel dit natuurlijk wel een middel kan zijn om het zelfvertrouwen van het kind te versterken... In de begeleiding kijken wij daarom niet alleen naar de cognitieve kenmerken van uw kind, maar begeleiden we het kind ook bij de ontwikkeling van zijn/haar persoonlijkheid. Een theorie die ons daarbij erg aanspreekt, is de Positieve Desintegratie Theorie van de Poolse psycholoog Dabrowski (1902-1980). Hij gaat ervan uit dat hoogbegaafde kinderen een andere ontwikkeling doormaken dan gemiddeld begaafde kinderen en op bepaalde gebieden vaak een hoge prikkelgevoeligheid hebben.

Cognitieve uitdaging moet altijd gegeven worden in een sfeer van aandacht voor het kind als persoon. Samen werken aan het zelfbeeld van het kind heeft veel effect op lange termijn. Bij ontwikkeling van een positief zelfbeeld is het kind in staat om zowel op school als in een andere omgeving adequaat te functioneren.

De term 'hoogbegaafdheid'
In de praktijk merken we dat het ‘h-woord’ door ouders niet zomaar gebruikt wordt. Er is een zeker huivering we soms merken dat ouders het vermijden om dit woord uit te spreken: ‘Ik denk niet dat hij het is hoor, maar we willen toch graag weten waar problemen vandaan komen.’ Ouders zijn meestal heel bescheiden als zij hun kind bij ons aanmelden en zeggen vaak dat ze maar liever hebben dat hun kind gewoon heel intelligent is dan hoogbegaafd… Voor sommige mensen roept de term ‘hoogbegaafd’ de suggestie op dat andere ‘niet-hoogbegaafde’ kinderen geen speciale gaven zouden hebben en geen bijzondere gave voor hun ouders zouden zijn. Ouders van hoogbegaafde kinderen zouden te veel te koop lopen met het unieke van hun kind. In een land als Nederland is dit helemaal ‘not done’, aangezien ons land lang gevochten heeft voor gelijkheid onder mannen en vrouwen, onder hetero’s en homo’s, onder armen en rijken… In landen als Azië en Amerika is het veel meer geaccepteerd om met de cognitieve talenten van je kind te pronken en je hiervoor in te zetten. 

Susan Winebrenner, een Amerikaanse expert in aanpassingen voor hoogbegaafde kinderen in de klas, suggereert een alternatief: DILFAPS (‘Discrepant In Learning From Age Peers), wat in het Nederlands vervangen zou kunnen worden door AVLIL (‘Afwijkend Van Leeftijdsgenoten In Leren’). Echt lekker ligt het niet in de mond en bovendien is het niet duidelijk genoeg, aangezien kinderen die zwakbegaafd zijn of dyslexie hebben ook afwijkend leren ten opzichte van leeftijdsgenoten. Het lijkt een beetje op de discussie die is gevoerd om de term ‘geestelijk gehandicapt’ te gaan vervangen door ‘mensen met mogelijkheden’. Dat is ook nooit breed overgenomen. Sommige mensen gebruiken de term ‘meerbegaafd’ of ‘begaafd’, maar ook dit is verwarrend aangezien er binnen intelligentieprofielen een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen iemand met een IQ van 115-130 (‘begaafd’) en iemand met een IQ van 131 of hoger (‘zeer begaafd’). Sommige mensen hebben gesuggereerd dat het beter is de term ‘hoogbegaafd’ te vervangen door ‘getalenteerd’. Dit klinkt inderdaad prima, alleen het probleem zit niet persé in het woord. De comedian George Carlin heeft een keer gezegd dat als we het probleem zelf niet kunnen oplossen we het dan een nieuwe naam geven die vertroebelend werkt. Toen de soldaten in de Eerste Wereldoorlog traumatische ervaringen kregen naar aanleiding van hun gruwelijke ervaringen, heette dit eerst ‘shellshock’ en werd het in de Tweede Wereldoorlog vervangen door ‘oorlogsvermoeidheid’. In de Koreaanse Oorlog heette het ‘operationele vermoeidheid’ en in de Vietnamoorlog ‘Post-traumatische Stressstoornis’. Carlin merkt op dat iedere nieuwe naam de pijn van datgene waar het om gaat, verbergt en het menselijke eruit filtert. Als hij gelijk heeft, dan vermijden we door het gebruik van de term ‘hoogbegaafdheid’ het menselijke en hinderlijke waar het om gaat en willen we afstand houden van de suggestie dat hoogbegaafdheid een goed iets zou zijn, omdat het ons confronteert met gebreken en onmogelijkheden.

De slogan die we bij Dotado gebruiken is: ‘Hoogbegaafdheid mag gezien worden!’ We kiezen ervoor om de term open te gebruiken. We kunnen beter onze tijd niet spenderen aan oeverloze discussies van een nieuwe terminologie. Daarvoor is er te veel werk te doen. Laten we wel uitleggen waar het werkelijk om draait bij hoogbegaafdheid: Dat het niet persé gaat om een sociaal geïsoleerde nerd met een brilletje achter een computer of een kind dat op zijn tweede al kan lezen en schrijven, of een persoon die sociaal en emotioneel scheefgegroeid is. En leg uit dat het al helemaal niets te maken heeft met je beter voelen dan anderen, wellicht wel met je anders voelen… Omdat hoogbegaafdheid alles te maken heeft met wie je bent, al van jongs af aan.